مصطفى النوراني الاردبيلي

369

دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )

شاخه‌هاى نبات آن به‌شكل شاخه‌هاى شاه اسپرغم باشد و برگهاى آن تنگ است و شكوفه آن در نظر چنان نمايد كه در كف ماليده‌اند و درهم شكسته و داراى بوى خوش مىباشد و درخت ساذج ستبر بوده و بالاى آن دراز است و هر برگى از آن به اندازه يك وجب يا كم بوده در بزرگى و بوى آن خوش و به بوى برگ جوز مىماند و محل رويش درخت سادج سرزمين هند و زنگ مىباشد . سادج هندى بوى دهان را خوشبو مىكند . « 1 » ساذج معرب ساده است و آن را به يونانى بالا بزن و بالا بردن و به سريانى فلارد ، فولاد فلاس و به هندى پنزج و پتجيات و مهقالى و تال پتر و كمال‌پتر مىگويند . و آكه پترى و آملكيدى يعنى : مانند برگ آمله معتدل است و بدن را معتدل مىگرداند و آن دو نوع است : هندى و رومى و در ماهيت آن اختلاف است . مىگويند كه آن برگ قرنفل است و مىگويند برگ دارچينى و كبابه ميوه آن است و مىگويند برگ صندل و تحقيق آن است ؛ گلبرگ درخت هندى است طولانى ، عريض‌تر از برگ بيد و ضخيم‌تر و خوشبو و اندك تند طعم و مايل به زردى و اندك خشن و پنج خط طولانى در طول از بيخ برگ تا به سر برگ رسيده ، يكى در وسط و دو به چپ و راست آن و درخت آن بلند و بزرگ و چوب آن نيز خوشبو و پوست آن شبيه بسليخه و منبت آن اكثرا در كوهستان سلهت است . قوت آن تا سى سال باقى مىماند و بهترين آن تازه و درست برگ تيز بودند كه متكره و شور مزه و شكسته نباشد و خوشبو مثل قرنفل يا اسارون يا ايرسا بود . گرم در سوم و خشك در دوم است . خواص : چون در ميان جامه نهند ، خوشبو كند و از كرم خوردن محفوظ دارد و بوى زير بغل و كنج ران ببرد ، اورام بارد را تحليل مىنمايد . جهت بياض و سلاق و ظلمت بصر و تاخته مفيد مقوى دماغ و حواس و نافع درد سر و وسواس و جنون و وحشت و مفرح نفس است . « 1 »

--> ( 1 ) - فرهنگ داروها ، ص 198 ( 1 ) - محيط اعظم ، ج 2 ، ص 3 .